Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалт, үйлчилгээг зохицуулах хорооноос баталсан  шинээр мөрдөх усны үнэ тариф ирэх сарын 1-нээс хэрэгжихтэй холбоотойгоор  “Эрдэнэт Ус ДТС” ОНӨХК-ийн Инженер техникийн бодлогын хэлтсийн дарга Э.Нямцэцэгтэй ярилцлаа. 

-Ирэх арваннэгдүгээр сарын 1-нээс усны үнэ тариф өөрчлөгдөж, шинэ үнэ тариф мөрдөгдөж эхэлнэ. Ямар үндэслэлээр усны үнэ нэмэгдэж байна вэ?

-Юуны өмнө эхлээд тодорхой мэдээлэл өгөх нь зүйтэй болов уу. Усны үнэ тарифыг нэмэх асуудлыг орон нутаг шийддэгүй. Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалт, үйлчилгээг зохицуулах хорооноос нийслэл, 21 аймагт мөрдөх усны үнэ тарифыг тогтоодог. Энэхүү хороо нь Барилга хот, байгуулалтын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын салбарын бодлого, зохицуулалтын хүрээнд ажилладаг. Хорооны дүрмийг Засгийн газар баталж, даргыг нь Ерөнхий сайд томилдог байгууллага юм. Монгол Улсын ус хангамж, ариутгах татуургын салбарын үйл ажиллагааг зохицуулдаг төрийн байгууллага.  Усны үнэ тариф тогтоох буюу цэвэр, бохир усны үйлчилгээний тарифыг зохицуулах, тусгай зөвшөөрөл олгох гэх мэт хэд хэдэн үндсэн чиг үүрэгтэй ажилладаг. 

Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалт, үйлчилгээг зохицуулах хорооны даргын энэ оны өнгөрсөн есдүгээр сарын 17-ны өдрийн 127 дугаар тогтоолоор “Эрдэнэт Ус ДТС” ОНӨХК-ийн “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-аас авах усны үнэ тарифыг нэмэгдүүлж, шинэчлэн тогтоосон.

 Энэхүү тогтоолтой уялдуулан “Эрдэнэт ус, ДТС” ОНӨХК-ний үйл ажиллагааны бодит зардал, үйлчилгээний өртгийн өөрчлөлтийг тооцон Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалт, үйлчилгээг зохицуулах хорооны даргын энэ оны өнгөрсөн есдүгээр сарын 17-ны өдрийн 128 дугаар тогтоолоор аймгийн хэмжээнд мөрдөх хэрэглэгчдийн цэвэр, бохир, усны үйлчилгээний тариф, суурь хураамжийг айл өрх, аж ахуйн нэгж байгууллага тус бүрээр  шинэчлэн тогтоосон. 

Тухайлбал, одоо мөрдөж байгаа үнэ тарифаар орон сууцны айл өрхийн 1литр цэвэр ус 1 төгрөг 47 мөнгө байсан бол ирэх сарын 1-нээс 2 төгрөг 57 мөнгө,  бохир ус 1 төгрөг 92 мөнгө болон нэмэгдэж байна. Мөн гэр хорооллын иргэд гүнийн худгаас 1 литр усыг 2 төгрөг 7 мөнгөөр авч байсан бол шинэчлэгдсэн үнэ тарифаар 3 төгрөг 18 мөнгө болж байна. 

-2018 оноос хойш усны үнээ нэмээгүй ганц аймаг байсан нь Орхон. Энэ хугацаанд бусад аймгууд усны үнэ тариф 2-3 удаа нэмсэн?
-Тийм. Одоо мөрдөж байгаа усны үйлчилгээний үнэ тариф нь 2018 онд зохицуулах хорооноос баталсан үнэ юм. Яг хэрэгжилт нь 2020 оноос эхлэх байсан ч ковид цар тахал гарсны улмаас хоёр жил хойшлуулаад 2022 оноос мөрдөж эхэлсэн. Энэ хугацаанд цахилгаан эрчим хүч, ус хангамж ариутгах татуургын засвар үйлчилгээнд ашиглагдаж байгаа бараа бүтээгдэхүүний үнэ хэд дахин нэмэгдсэн. Компанийн бодит өртөг зардлын тооцооллын үндсэн дээр хэвийн үйл ажиллагааг хангах зорилгоор зохицуулах хорооноос үнэ тарифыг шинэчилж баталсан. 

-Орхон аймгийн ус хангамжийн систем бусад аймгуудтай харьцуулахад өөр. Монгол Улсын хэмжээнд хамгийн холоос усаа татдаг, үйлдвэрээс усаа худалдаж авдаг ганц аймаг нь.
-“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Цэвэр ус хангамжийн цех 65 км-ын зайтай Сэлэнгэ мөрнөөс  24 гүнийн худгаас ус олборлож, өргөлтийн дөрвөн насос станцаар дамжуулан Орхон аймгийн ард иргэдийг цэвэр усаар хангаж байна. Эрдэнэт үйлдвэр  Сэлэнгэ мөрний усны эх үүсвэрээс  хоногт 60-80 мянган м.куб, жилд 25-30 сая м.куб ус олборлож, үүний 80 хувийг нь үйлдвэр өөрийн технологийн хэрэгцээнд ашигладаг. Орхон аймгийн жилийн нийт усны хэрэглээ 20 хувь нь буюу 2-3,5 сая м.куб.  “Эрдэнэт Ус ДТС” ОНӨХК нь “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-аас  ийм хэмжээний усыг худалдан авч  хотыг бүхэлд нь сүлжсэн 80,4 км урттай дамжуулах шугам болон 39,1км түгээх шугамаар дамжуулан иргэдэд хүргэж байна. 
Манай байгууллага Хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалт, үйлчилгээг зохицуулах хорооноос олгосон тусгай зөвшөөрлийн хүрээнд иргэдийг эрүүл ахуйн шаардлага хангасан, аюулгүй усаар найдвартай хангах үүргийг хүлээж ажилладаг. 

Ус хангамж, ариутгах татуургын  инженерийн шугам сүлжээ нийтдээ 207 км байдаг. 2025 онд орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 8,2 км шугам шинэчилсэн. 2026 оны тоон үзүүлэлт хараахан гараагүй байна.

Өнгөрөн оны тоон үзүүлэлтээр инженерийн  шугам сүлжээний насжилт дууссан байгаа нь 85,1км буюу 41,3 хувьтай байгаа юм. Ийм хэмжээний шугамыг зайлшгүй шинэчлэх шаардлагатай гэсэн үг юм. 

Цэвэр ус олборлох, дамжуулах, түгээх үйл ажиллагаанд цахилгаан эрчим хүч, тоног төхөөрөмж, шугам сүлжээний их засвар, урсгал засвар, сэлбэг материал, хөдөлмөр хамгаалал зэрэг зардал шаардагддаг. Одоо ашиглаж байгаа ус хангамж ариутгах татуургын шугам сүлжээний 40 гаруй хувийх нь насжилт дууссан тухай дээр дурьдсан. Эдгээр насжилт нь дууссан шугам сүлжээнд жилд 26-30 удаа, сард 3-4 удаа аваар гэмтэл зарим ноцтой тохиолдолд 7 хоногт 1-3 удаа гэмтэл гарч төлөвлөгөөт болон төлөвлөгөөт бус засвар үйлчилгээг тогтмол хийж байна. 

-Найман жилийн хугацаанд бусад аймгууд 2-3 удаа усны үнэ тариф нэмсэн байна. Тухайлбал? 
- Хот суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалт, үйлчилгээг зохицуулах хорооны Legalinfo  дахь мэдээллээс харахад бусад аймгийн цэвэр, бохир усны үнэ тарифыг сүүлийн жилүүдэд үе шаттай шинэчилж ирсэн байна. Тухайлбал, 2018 оноос хойш Баянхонгор аймаг цэвэр, бохир усны үнээ 3 удаа, Өмнөговь аймаг мөн 3 удаа, Архангай аймаг 2 удаа цэвэр, бохир усныхаа үнийг нэмжээ. 

-Ирэх сараас мөрдөгдөх усны үйлчилгээний үнийн нэмэгдлийг жишээгээр тайлбарлавал? 
-Орон сууцны айлын сарын дундаж хэрэглээг жишээгээр тайлбарлая. Сарын усны хэрэглээ нь 8м.куб буюу 8 мянган литр гэж үзвэл одоо мөрдөж байгаа үнээр 20800 төгрөг,  ирэх сарын 1-нээс 35920 төгрөг болж нэмэгдэж байна гэсэн үг юм.  Гэр хорооллын айл 10 литр усыг 27 төгрөгөөр авдаг байсан бол шинэ үнэ тарифаар 31 төгрөг 8 мөнгөөр худалдан авна гэсэн үг.

-Орлого болоогүй усны тухай асуудал жил бүр яригддаг.  Усны алдагдлыг бууруулах чиглэлээр хийсэн ажлын үр дүн гарч байна уу? 
-2025 онд “Эрдэнэт Ус ДТС” ОНӨХК “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-аас 3.5сая м.куб ус тоолуураар худалдаж авсан. Үүнээс орлого болоогүй ус буюу усны алдагдал нь 38,9 хувьтай гарсан.

Энэ оны есдүгээр сарын гүйцэтгэлээр орлого болоогүй ус буюу усны алдагдал 30,8 хувь буюу өмнөх жилээс буурсан үзүүлэлттэй байна. Энэ нь 2025 онд орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хийсэн шугам сүлжээний шинэчлэлийн ажлын үр дүн юм.

-ЕСБХБ-ны санхүүжилтээр ухаалаг тоолуур суурилуулах ажлын явц хэр байна вэ? 
-Манай компани18 мянган хэрэглэгчийг цэвэр  усаар хангадаг. Эдгээр хэрэглэгчийн  52 мянга 200 ширхэг тоолуур бий. Энэ онд ЕСБХБ-ны  төслөөр 11721 ухаалаг тоолуур суурилуулж, шинэчлэх ажил хийгдэж байна.  Нийт тоолуурын 22 хувь нь ухаалаг болно. Өнөөдрийн байдлаар тоолуур шинэчлэх ажил 43 хувьтай үргэлжилж байна. Ирэх сарын 9-нд дуусна. Бүсчлэлээр нь авч үзвэл замын хойд хэсэг буюу 4-р хороолол, 5-р хороолол ,11 дүгээр хорооллын айл өрх төсөлд хамрагдаж байна. 
Аймгийн хэмжээнд 68 Ус дулаан түгээх төв байдгаас дээрх бүсчлэлийн хэрэглэгчдийг тэжээж байгаа 9 Ус дулаан түгээх төвд 21 ухаалаг тоолуур суурилуулна. Ухаалаг тоолуур нь тухайн мөчид хэрэглэгчдийн усны хэрэглээг хянах, хэрэглэж байгаа усыг бодитоор хэмжих юм.  

Мэдээллийн төв