XX  зууны манлай бүтээн байгуулалт “Эрин зууны бахархал Эрдэнэт” хотын 50 жилийн ой энэ онд тохиож байгаа билээ. Түүхт ойн хүрээнд Монгол Улсын заан цолтой бөхчүүдэд хүндэтгэл үзүүлэх хүчит 128   бөхийн барилдаан Монгол бөхийн өргөөнд боллоо. 

Үндэсний бөхийн цолны хүндэтгэлийн барилдааныг 1996 оноос уламжлал болгон  зохион байгуулж  ирсэн  ганц аймаг  нь Орхон аймаг, Эрдэнэт хот юм. Тухайн үеийн   үндэсний бөхийн өнгийг тодорхойлж, бөх сонирхогч, наадамчин олноо уран мэхээрээ баясгаж байсан залуу зургаан зааны алдар гавьяа, амжилтыг алдаршуулах зорилгоор анх зохион  байгуулж эхэлсэн түүхтэй.  

Улсын заан цолтнуудад хүндэтгэл үзүүлэх барилдааныг Өвөрхангай аймгийн төгрөг сумын харьяат, улсын арслан Ц.Бямба-Отгон манлайлж,  Улсын заан Б. Пүрэвсайхан, Б. Батмөнх, Д. Анар, М.Лхагвагэрэл, Ц. Одбаяр, Б. Серик, Д.Хүдэрбулга нарын  заан тэргүүтэй улс, аймгийн цолтой 128 бөх зодоглон түмэн олноо баясгалаа. 
Барилдаанд Төв аймгийн харьяат, Улсын заан Д.Хүдэрбулга түрүүлж, Өвөрхангай аймгийн харьяат, Улсын арслан Ц.Бямба-Отгон үзүүрлэж, Дорнод аймгийн харьяат Улсын заан Д.Анар, Төв аймгийн харьяат, Улсын заан Б.Батмөнх нар шөвгөрлөө.

Монгол бөхийн өргөөний хүндэтгэлийн хойморт “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-аас төрөн гарсан анхны Хөдөлмөрийн баатар Д.Жаргалсайхан, Засгийн газрын гишүүн, Батлан хамгаалахын сайд, УИХ-ын гишүүн Д.Батлут, УИХ-ын гишүүн асан Д.Дамба-Очир, Орхон аймгийн Засаг дарга Б.Зоригтбаяр,Эрдэнэт хотоос төрөн гарсан алдар, гавьяатнууд байв. 

50 жилийн түүхт ойгоороо томоохон олон арга хэмжээ төлөвлөсний нэг нь энэхүү Улсын заан цолтнуудад хүндэтгэл үзүүлэх бөхийн барилдаан юм. 

Орхон аймгийн Засаг дарга бөгөөд Эрдэнэт хотын захирагч Б.Зоригтбаяр "Эрдэнэт хотын 50 жилийн түүх бол дан ганц Эрдэнэтчүүд бид бүхний бахархал бус Монгол Улсын иргэн бүрийн бахархалт түүх билээ. Байгуулагдсан цагаасаа эхлэн улс орны эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд бодитой хувь нэмэр үзүүлж, боловсрол, эрүүл мэнд, спорт соёл урлаг, аж үйлдвэрийн томоохон төв болон хөгжиж, шинэ суурьшил, шинэ өнгө төрх, шинэ соёлыг бий болгосон, идэр залуу хот юм. Эрдэнэтийн овооны орд газрыг түшиглэн Эрдэнэт хотыг барьж байгуулахад идэр залуу нас, ирмүүн хөдөлмөрөө зориулсан үе үеийн аймаг, хотын удирдлагууд, илгээлтийн эзэд, анхдагчид, ахмадууд, “Эрдэнэт Үйлдвэр” ТӨҮГ-ын  удирдлага, уурхайчин хамт олноороо  бахархдаг” хэмээн нээлтийн үгэндээ  онцолсон. 

Монгол төрийн наадмын дэвжээнд эр бяр, авхаалж самбаа, ёс жудаг, тэсвэр хатуужлаараа тодрон "Улсын Заан" хэмээх эрхэм цолыг  хүртдэг билээ. Сүр хүч, ур ухаан, тэсвэр тэвчээр, чадал чансааг илэрхийлдэг Монгол бөхийн дүүрэн цол юм.  "Улсын Заан" хэмээх эрхэм цолыг 1921 оноос хойш 153 хүчтэн хүртжээ. Өдгөө  31 улсын заан цолтон байна. Аймгийн удирдлагууд тэдгээр заан цолтой бөхчүүдэд барилдааны үеэр  хүндэтгэл үзүүлж, гарын бэлэг гардууллаа.  

"Эрин зууны бахархал Эрдэнэт”  хотын 50 жилийн ойн хүрээнд зохион байгуулж буй  “Монгол Улсын Заан” цолтнуудад хүндэтгэл үзүүлэх бөхийн барилдааны ерөнхий ивээн тэтгэгчээр Орхон аймгийн  "Гал сэнтий" ХХК ажиллалаа. Барилдааны үеэр ерөнхий ивээн тэтгэгчийн нэрэмжит 10 сая төгрөгийн азын сугалааг үзэгчдийн дунд явууллаа. 

“Гал сэнтий” ХХК компани нь  уул уурхайн үйл ажиллагаанаас үүсэх байгаль орчны сөрөг нөлөөллийг бууруулах, усны нөөцийг хамгаалах, байгалийн баялгийг зохистой ашиглах зорилгоор 2016 оноос эхлэн ус цэвэршүүлэх, зэс үйлдвэрлэх үйлдвэрийн туршилт судалгааны ажлыг эхлүүлэн, 2019 онд хүдрийн овоолгоос шүүрэх хүчиллэг уусмалыг цэвэршүүлэхийн зэрэгцээ катодын зэс үйлдвэрлэх хосолсон дэвшилтэт технологийг Монгол Улсад анх удаа нэвтрүүлэн амжилттай хэрэгжүүлж буй үйлдвэр юм.

Эрдэнэт хотыг барьж байгуулах их ажил “Эрдэнэтийн овоо”-ны арын хөндийд 1973 оноос эхэлсэн түүхтэй. 1974 оны 7 дугаар сарын 13-нд БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн  207 дугаар зарлиг гарч  Эрдэнэт хороо байгуулагдаж байлаа. Хорооны хурдацтай хөгжил, хүн амын өсөлтийг харгалзан БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 226 дугаар зарлигаар 1976 оны 01-р сарын 01-ний өдрөөс эхлэн  “Эрдэнэт хот” болгон зохион байгуулах шийдвэр гарч  Монгол улсын 3 дахь хот болон хөгжлийн шинэ үе нь эхэлсэн. 
Анх байгуулагдахдаа 1655 өрхийн 7800 гаруй хүн амтай байсан бол өдгөө 30.3 мянган өрхийн 106.4 мянган суурин хүн амтай, эх орны зүг бүрээс иргэд ирж суурьшсан, хүний хөгжлийн индекс, өрсөлдөх чадварын үзүүлэлтээр  Монгол Улсдаа тэргүүлсэн хот болон хөгжиж байна. 

 Мэдээллийн төв